Beyond Reasonable Doubt: બે કોર્ટે સજા ફટકાર્યા બાદ પણ આરોપીઓ SCમાંથી કેમ છૂટ્યા નિર્દોષ?

સુપ્રીમ કોર્ટના જણાવ્યા અનુસાર, ફરિયાદ પક્ષ સાબિત કરવામાં નિષ્ફળ હતો કે આરોપીએ હત્યા કરી હતી. 25 વર્ષ પહેલાનો કેસ 2001માં બિહારના સિવાનમાં એક વ્યક્તિની હત્યા કરાઇ હતી. ટ્રાયલ કોર્ટે છ આરોપીને આજીવન કેદની સજા ફટકારી હતી. 2015માં, પટના હાઇકોર્ટે આ સજાને સમર્થન આપ્યું હતું. છ આરોપીમાંથી પાંચે સુપ્રીમ કોર્ટમાં દાવો દાખલ કર્યો હતો. જ્યાં તેમને શંકાના લાભ હેઠળ નિર્દોષ જાહેર કરાયા હતા. એક આરોપીએ તેની સજા પૂર્ણ કરી ચૂક્યો છે. કોર્ટે શંકાના લાભ હેઠળ તમામ છ આરોપીને નિર્દોષ જાહેર કર્યા કારણ કે ફરિયાદ પક્ષ વાજબી શંકાની બહાર સાબિત કરવામાં નિષ્ફળ ગયો હતો. ન્યાયાધીશે શુ કહ્યુ ? ન્યાયાધીશ જે.બી. પારડીવાલા અને કે. વિનોદ ચંદ્રનની બેન્ચે જણાવ્યું હતું કે આ કેસમાં પુરાવાનો અભાવ છે. પ્રત્યક્ષદર્શીઓની જુબાની વિશ્વસનીય નથી. કોર્ટે જણાવ્યું હતું કે આ એક એવો કેસ છે જ્યાં કોઈ તપાસ જ થઈ નથી. આ એ પણ સૂચવે છે કે ટ્રાયલ કોર્ટ અને હાઈકોર્ટે પુરાવાનું યોગ્ય રીતે મૂલ્યાંકન કર્યું નથી. કોર્ટે જણાવ્યું હતું કે ખામીયુક્ત તપાસ માટે આરોપીઓને દોષિત ઠેરવી શકાય નહીં, પરંતુ જ્યાં સુધી વિશ્વસનીય પુરાવા ન હોય ત્યાં સુધી, આરોપીઓને દોષી ઠેરવી શકાય નહીં. તેમની પાસેથી કોઈ જપ્તી કે જપ્તી કરવામાં આવી નથી. ફરિયાદ પક્ષ વાજબી શંકાથી આગળ ગુનો સાબિત કરવામાં નિષ્ફળ ગયો છે. તેથી, આરોપીઓને નિર્દોષ જાહેર કરવામાં આવી રહ્યા છે. શુ કહે છે કાયદો ? કોઈપણ ફોજદારી કેસમાં, ફરિયાદ પક્ષ ગુનાને એટલી હદે સાબિત કરવા માટે જવાબદાર છે કે વ્યક્તિના દોષ વિશે કોઈ વાજબી શંકા ન રહે. આને વાજબી શંકાથી આગળ કહેવામાં આવે છે. ફોજદારી કાયદામાં, એક સિદ્ધાંત જણાવે છે કે વ્યક્તિને ફક્ત ત્યારે જ દોષિત ઠેરવી શકાય છે જો તેની વિરુદ્ધ પુરાવા એટલા મજબૂત હોય કે તે સામાન્ય વ્યક્તિના મનમાં કોઈ દલીલ કે શંકા છોડતો નથી. આનો અર્થ 100% નિશ્ચિતતા નથી. પરંતુ પૂરતી મજબૂત પુષ્ટિ છે કે પુરાવા શંકા માટે કોઈ જગ્યા છોડતા નથી. જો કોઈ વ્યક્તિએ ગુનો કર્યો છે કે નહીં તે અંગે શંકા હોય, તો તેને શંકાના લાભના આધારે નિર્દોષ જાહેર કરી શકાય છે. તપાસ અને પુરાવાઓ વચ્ચે વિરોધાભાસ ભારતીય ફોજદારી કાયદા હેઠળ, વ્યક્તિને દોષિત સાબિત ન થાય ત્યાં સુધી નિર્દોષ માનવામાં આવે છે. આરોપીએ પોતાની નિર્દોષતા સાબિત કરવાની જરૂર નથી. આરોપીના દોષને સાબિત કરવા માટે ફરિયાદ પક્ષ જવાબદાર છે. જો કેસમાં શંકા ઊભી થાય, તો કોર્ટ સામાન્ય રીતે કેસને આરોપીના દૃષ્ટિકોણથી જુએ છે. કોર્ટ ફોજદારી કેસોમાં આ તરફ ખાસ ધ્યાન આપે છે. કારણ કે દોષિત ઠેરવવાથી કેદ, આજીવન કેદ અથવા મૃત્યુ પણ થઈ શકે છે. તેથી, ફરિયાદ પક્ષની જવાબદારી છે કે તે આરોપીના દોષને વાજબી શંકાથી પર સાબિત કરે. મૂળભૂત તપાસ પ્રક્રિયાઓ બાકી ફરિયાદ પક્ષે દલીલ કરી હતી કે આરોપી પાછળથી આવ્યો હતો, આડેધડ ગોળીબાર કર્યો હતો અને પીડિતાની હત્યા કરી હતી. સાક્ષીઓએ પણ એવું જ કહ્યું હતું, જોકે પુરાવા કોર્ટમાં રજૂ કરી શકાયા ન હતા. ફોરેન્સિક પરીક્ષણમાં સ્પષ્ટપણે દર્શાવાયુ હતું. કે પીડિત બેઠો હતો અને ખૂબ નજીકથી ગોળીબાર કરવામાં આવ્યો હતો. આનાથી કોર્ટની તપાસ પર શંકા ઉભી થઈ હતી. વધુમાં, ચાર્જશીટમાં આડેધડ ગોળીબારનો દાવો કરાયો હતો. પરંતુ ઘટનાસ્થળે કોઈ કારતૂસ, ગોળીના ખોખા કે અન્ય બેલિસ્ટિક પુરાવા મળ્યા ન હતા. આરોપી પાસેથી કોઈ હથિયાર પણ જપ્ત કરવામાં આવ્યું ન હતું. કોર્ટે એ પણ જોયું કે ઘણી મૂળભૂત તપાસ પ્રક્રિયાઓ પૂર્ણ થઈ નથી. આ પણ વાંચોઃ Nepal China Border Disaster: કુદરતનો ફરી માર, ભૂકંપ, પૂર અને કાટમાળમાં 1200થી વધુના મોત