'છાત્રો કી ગુંજ' ના માધ્યમથી રાહુલ ગાંધી યુવાનો સાથે જોડાઈ રહ્યા છે, તો DUSU માં Gen Z એ કેમ આપ્યો ઝટકો?

Rahul Gandhi : રાહુલ ગાંધી ઇન્દોરમાં એક સ્ટેજ પર હાથમાં માઇક લઈને ફરતા હતા અને હોલમાં બેઠેલા હજારો યુવાનો તાળીઓ પાડી રહ્યા હતા. રાહુલ તેમને સમજાવી રહ્યા હતા કે વિદ્યાર્થી હોવાનો ખરેખર અર્થ શું છે - સિસ્ટમને સવાલ પૂછવાનો ના સિસ્ટમના ઇશારાઓ પર ચાલવું. વિદ્યાર્થીઓ સાથે સંવાદ કરવા માટે ચલાવવામાં આવી રહેલો કાર્યક્રમ 'છાત્રો કી ગુંજ' ની આ પાંચમી સિઝન હતી. અગાઉ પૂણે, દહેરાદૂન, પ્રયાગરાજ અને કોટામાં યોજાયેલા કાર્યક્રમોમાં યુવાનોએ રાહુલને સાથ આપ્યો હતો. રાહુલ પણ સીજેપીના વિરોધ પ્રદર્શનની લહેર પર સવારી કરતા જોવા મળ્યા હતા. પરંતુ આવા કાર્યક્રમોનું આયોજન કરતી એજન્સીઓની પણ તેમની મર્યાદા હોય છે, તેઓ ફક્ત અમુક હદ સુધી લોકોની પ્રતિક્રિયા આપી શકે છે. ડીયુએસયુમાં કોંગ્રેસની નિષ્ફળતા એક તરફ રાહુલ મધ્ય પ્રદેશના યુવાનો સાથે જોડાઈ રહ્યા હતા તો દિલ્હીના 'જેન ઝી'એ કોંગ્રેસ પાર્ટીને અલગ જ સંદેશ આપ્યો હતો. રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘ (આરએસએસ)ની વિદ્યાર્થી પાંખ એબીવીપીએ દિલ્હી યુનિવર્સિટી વિદ્યાર્થી સંઘ (ડીયુએસયુ)ની ચૂંટણીમાં ચારમાંથી ત્રણ પદ પર જીત મેળવી હતી. ડીયુએસયુ કોઈ સામાન્ય વિદ્યાર્થી મંડળ નથી. વર્ષોથી તેણે રાષ્ટ્રીય રાજકારણમાં ઘણા નેતાઓને આગળ ધપાવ્યા છે, જેમાં ભાજપના સ્વર્ગસ્થ અરુણ જેટલી અને દિલ્હીના મુખ્યમંત્રી રેખા ગુપ્તા, કોંગ્રેસના અજય માકન, અલકા લાંબા અને રાગિણી નાયક સામેલ છે. જૂન-જુલાઈમાં જેન ઝી દ્વારા પરીક્ષા અને શિક્ષણ પ્રણાલીમાં કથિત ગેરરીતિઓ તેમજ બેરોજગારી અંગે વિરોધ પ્રદર્શન કરવામાં આવ્યું હતું. જેના કારણે ધર્મેન્દ્ર પ્રધાનને કેન્દ્રીય શિક્ષણ મંત્રી પદેથી રાજીનામું આપવું પડ્યું હતું. જોકે DUSU ની ચૂંટણીમાં જેન ઝી ના વિદ્યાર્થીઓએ પ્રમુખ, સચિવ અને સંયુક્ત સચિવના મહત્વના હોદ્દા પર એબીવીપીને ફરીથી ચૂંટવાનો નિર્ણય કર્યો હતો. સવાલ એ છે કે જ્યારે રાહુલ ગાંધી સંસદના સમગ્ર ચોમાસુ સત્ર દરમિયાન નરેન્દ્ર મોદી સરકારને ઘેરી લેવામાં સફળ રહ્યા હતા, ત્યારે DUSU ની ચૂંટણીમાં કોંગ્રેસ રણનીતિમાં કેવી રીતે નિષ્ફળ ગઈ? કોંગ્રેસની વિદ્યાર્થી પાંખ એનએસયુઆઈને ડીયુએસયુની ચૂંટણીમાં શૂન્ય પર સમેટાઇ ગઇ હતી, જ્યાં તેણે ગયા વર્ષે ઉપાધ્યક્ષનું પદ જીત્યું હતું. પાર્ટી દલીલ કરી શકે છે કે જાટ વિરુદ્ધ ગુર્જરની લડાઈનું મેદાન બની ગયેલી ચૂંટણીમાં તેમણે આ વખતે અધ્યક્ષ પદ માટે આદિવાસી ઉમેદવાર વિજયશંકર મીણાને મેદાનમાં ઉતાર્યા હતા. મીનાને ગયા વર્ષના સંગઠનના પદના ઉમેદવાર કરતા 78 ટકા વધુ મત મળ્યા હતા. પાર્ટી એવી પણ દલીલ કરી શકે છે કે આ નિર્ણય અનુસૂચિત જાતિ, અનુસૂચિત જનજાતિ અને ઓબીસીના મુદ્દાઓ ઉઠાવવાની રાહુલની રણનીતિને અનુરૂપ છે. પરંતુ એ પણ સાચું છે કે જેન ઝી એક સમાન જૂથ નથી, તેઓ જાતિ વિભાજનથી પણ પ્રભાવિત છે. ચૂંટણીમાં ઉપાધ્યક્ષ પદની હારથી પાર્ટીની અંદરના ગંભીર જૂથવાદનો પણ પર્દાફાશ થયો હતો. એવું કહેવામાં આવી રહ્યું છે કે પાર્ટીએ દિપાંશુ શૌકીનને ઉપાધ્યક્ષની ટિકિટ આપવાનો ઇનકાર કરી દીધો હતો. બાદમાં શૌકીને અપક્ષ ઉમેદવાર તરીકે ચૂંટણી લડી હતી અને તેના એબીવીપી હરીફ ઇશુ મૌર્ય સામે પ્રચંડ વિજય મેળવ્યો હતો. જાટ સમુદાયથી આવતા શૌકીને સત્ય નિકેતનમાં પીજી બિલ્ડિંગ ધરાશાયી થયા બાદ વિદ્યાર્થીઓ માટે છાત્રાલયની માંગ માટે ઉઘાડા પગે એક સાહસિક અભિયાન શરૂ કર્યું હતું. આનાથી વિદ્યાર્થીઓમાં ઊંડી છાપ પડી હતી. કોંગ્રેસે ડીયુએસયુની ચૂંટણીમાં પણ કથિત રીતે ભાઇ ભત્રીજાવાદનો પરિચય આપ્યો હતો. એઆઈસીસી હેડક્વાર્ટરના પ્રભારી મનીષ ચતરથના પુત્ર વીર ચતરથને ઉપાધ્યક્ષ પદની ટિકિટ આપવામાં આવી હતી. ચતરથ ત્રીજા સ્થાને રહ્યો હતો. એવું કહેવામાં આવે છે કે ડીયુએસયુની ટિકિટની ફાળવણીમાં મનીષ ચતરથ અને એનએસયુઆઈના એઆઈસીસી પ્રભારી કન્હૈયા કુમારનો ઘણો પ્રભાવ હતો. જેન ઝી ફેક્ટર વિદ્યાર્થીઓના વિરોધને પગલે વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ પણ ઇન્સ્ટાગ્રામ રીલ્સ દ્વારા જેન ઝી સુધી પહોંચ વધારી છે. સુપ્રીમ કોર્ટના નિર્દેશ પર સરકારે વિરોધ પ્રદર્શનમાં સામેલ વિદ્યાર્થીઓ વિરુદ્ધ તમામ એફઆઈઆર પાછી ખેંચી લીધી છે. આરએસએસ પ્રમુખ મોહન ભાગવતે એમ પણ કહ્યું હતું કે વિરોધ પ્રદર્શનમાં ભાગ લેનારા વિદ્યાર્થીઓ દેશદ્રોહી નથી. આ ભાજપ-આરએસએસ જેન ઝી માં જોડાવાનો સંકેત છે. કહેવાની જરૂર નથી, જેન-ઝી, જે વસ્તીના 26% હિસ્સો ધરાવે છે, આગામી ચૂંટણીઓમાં નિર્ણાયક પરિબળોમાં હશે. રાહુલની છબી બદલાઈ રહી છે અને તેમની છાત્રો કી ગુંજનો પડઘો વિવિધ રાજ્યોમાં ગુંજી રહ્યો છે, પરંતુ તે પોતે કોંગ્રેસના વોટમાં ફેરવી શકતા નથી. ડીયુએસયુમાં આ હાર કોંગ્રેસને પણ આ જ કડવું સત્ય કહે છે. સાબુ- શેમ્પૂથી લઈને ટૂથપેસ્ટ સુધી, પેકેટ પર VEG અથવા NON-VEG સંકેત દેખાશે, સરકારે નવો નિયમ લાગુ કર્યો કોંગ્રેસે તેના સંગઠનનું પુનર્ગઠન કરવાની જરૂર છે. તેમણે આ દિશામાં બહુ ઓછું કર્યું છે. આ કામમાં ગંભીરતાથી સામેલ થયા વિના બહુ લાભ થવાનો નથી. પાર્ટીએ ભારત જોડો અને ગુંજ જેવા કાર્યક્રમો દ્વારા રાહુલની છબી સુધારવાનો પ્રયાસ કર્યો છે, પરંતુ સંગઠનને સુવ્યવસ્થિત કરવા માટે કોઈ પગલાં લીધા નથી. સંગઠનાત્મક મોરચે કોંગ્રેસની નિષ્ફળતા વધારે બહાર આવે છે કારણ કે તે ભાજપ જેવા હરીફ સામે છે, જેણે ચૂંટણી જીતવામાં સતત આક્રમક જીદ દર્શાવી છે. શાસક પક્ષ તાત્કાલિક તેની રણનીતિમાં સુધારો કરવામાં સક્ષમ છે, જે કોંગ્રેસ દ્વારા હજી સુધી મહારત થવાનું બાકી છે. કોંગ્રેસ તેની ચૂંટણી હારનું પોસ્ટમોર્ટમ કરવા અને પછી તે અહેવાલોને દાયકાઓ સુધી ધૂળ ભેગા કરવા દેવા માટે જાણીતી છે. આજે ચૂંટણી એક જટિલ પ્રક્રિયા બની ગઈ છે. આ ઘણા પરિબળો દ્વારા સંચાલિત છે. આમાં સંસાધનો, બૂથ સ્તર સુધી વિગતવાર આયોજન, પાયાના કામદારોને એકત્ર કરવા અને AI દ્વારા સંચાલિત ડિજિટલ ટેકનોલોજીનો સમાવેશ થાય છે. ટૂંકમાં રાહુલ સ્ટેજની ચમકતી લાઇટ નીચે મજબૂતીથી ઉભા રહી શકે છે અને તેમનો ઉત્સાહ વધારનાર તેમની પાસે હોઇ શકે છે. પરંતુ પડદા પાછળ કામ કરતા અસંખ્ય પુરુષો અને સ્ત્રીઓ ગાયબ છે. કોંગ્રેસે આ દિશામાં શું કરી શકે છે તેનો હજુ સુધી કોઈ સંકેત આપ્યો નથી.